Seminarium dla sędziów:

Wsparcie reform administracji sadowej w Ukrainie poprzez wzmacnianie sądów administracyjnych

 Seminarium 18-23 listopad 2007 r.

program

1.      Wprowadzenie i uzasadnienie

Rozwój Ukrainy i integracja w kierunku UE jest niemożliwy bez przeprowadzenia reform strukturalnych. Ich aktualność nie wzbudza wątpliwości nie tylko w środowisku elit politycznych, ale i wśród przeciętnych obywateli.

Jednak dla ukraińskich polityków najtrudniejszym jest osiągnięcie kompromisu w kwestiach wyboru niezbędnych modeli, głębokości zmian i mechanizmu ich wdrażania. W chwili obecnej żadna z sił politycznych nie jest gotowa iść na kompromis w swoich poglądach.

W takich warunkach szczególnej wagi nabierają instrumenty, które już w państwie istnieją, lecz nie są efektywnie wykorzystywane. Tak, mało zauważalnym pozostaje fakt wprowadzenia w Ukrainie od września 2005 roku systemu sądów administracyjnych.

Ich unikatowość polega na tym, że dają one możliwość obywatelowi lub grupie obywateli zaskarżyć w trybie postępowania administracyjnego jakąkolwiek decyzję podjętą przez organy władzy wszystkich poziomów.

Taka praktyka jest realnym wprowadzeniem w życie zasady nadrzędności prawa i wpływa na kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego w kraju, stwarza możliwość skutecznego przeciwdziałania w ramach formalnych procedur prawnych władzy państwowej w przypadku jej nieadekwatnych działań w stosunku do społeczeństwa lub poszczególnych osób.

Tak więc, sądownictwo administracyjne[1] może wystąpić w charakterze katalizatora dla dalszego reformowania społeczeństwa ukraińskiego nawet nie na poziomie instytucji państwowych, lecz na poziomie świadomości przeciętnych obywateli, na poziomie ich stosunku do problemów w stosunkach wzajemnych z władzą i sposobów rozwiązywania konfliktów.

Jednak tak silny instrument wpływu społecznego jest wykorzystywany na Ukrainie nie wystarczająco skutecznie. Podstawową przyczyną takiego stanu jest niska wydolność instytucjonalna tej gałęzi władzy sądowniczej, co zostało uwarunkowane następującymi czynnikami:

1. Absolutną nowością takiej instytucji dla państwa, a więc brakiem historycznego doświadczenia jej funkcjonowania, zdobytego autorytetu i praktyki.

2. Brakiem ustalonych standardów pracy, bardziej intuicyjnym podejściem w rozwoju               i chaotycznością w działalności sądu.

3. Brakiem dyskusji w środowisku praktykujących prawników i naukowców w kwestii roli sądu administracyjnego, kształtowania standardów jego pracy.

4. Słabymi kontaktami na poziomie praktyków z przedstawicielami odpowiedniej gałęzi sądownictwa w innych państwach, a więc i nieznaczną recepcją postępowego doświadczenia zagranicznego.

Decydującymi czynnikami, które wpłynęły na opracowanie projektu są:

- zgodność projektu z zadanymi obszarami wsparcia przewidzianymi w programie konkursu w punkcie „reforma administracji” i częściowa zgodność punktu – „wsparcie społeczeństwa obywatelskiego”.

- Wysoka aktualność problemów i gotowość bezpośredniego beneficjenta (sądu administracyjnego Ukrainy) do aktywnego udziału, współpracy i osiągnięcia celów projektu.

-  Szczególnie stanowisko Sadu Administracyjnego w systemie władzy i wysoki potencjał wpływu na dalszy los reform na Ukrainie i integrację ze strukturami europejskimi,

- istnienie odpowiedniego doświadczenia partnera ukraińskiego – Fundacji Charytatywnej „Inicjatywy prawnicze”, który od 7 lat pracuje w dziedzinie ochrony praw człowieka i rozwoju właściwych instytucji, organizatora 6 Wszechukraińskich Konferencji „Problemy państwowości na obronę praw człowieka na Ukrainie”, organizatorem i uczestnikiem posiedzeń konsultacyjnych z Najwyższym Sądem Administracyjnym Ukrainy.

Działania, wykonywane na Ukrainie w celu rozwiązania wymienionego wyżej problemu:

- 28 grudnia 2006 roku przy Najwyższym Sądzie Administracyjnym Ukrainy stworzono Radę naukowo-konsultacyjną w celu poprawy działalności sądownictwa administracyjnego. W skład rady weszli wiodący naukowcy i praktycy, w tym przedstawiciele partnera ukraińskiego projektu - FC „Inicjatywy prawnicze”.

- Uczelnie wyższe wprowadziły w tematykę konferencji planowych sekcje dotyczące rozwoju sądownictwa administracyjnego na Ukrainie. Takie konferencje zostały zorganizowane w roku 2006 przez Narodowy Uniwersytet im. Т.G. Szewczenka, Narodowy Uniwersytet „Akademia Ostożska” i inne uczelnie.

Uzasadnienie projektu  – statyst.

W roku 2006 w celu zbadania potrzeb partner projektu FD „Inicjatywy prawnicze” przeprowadził konsultacje z Najwyższym Sądem Administracyjnym Ukrainy, w sierpniu odbyła się wizyta robocza w Rzeczpospolitej Polskiej, а w dniu 20 października 2006 roku i  9 lutego 2007 roku zorganizowano spotkanie robocze sędziów na bazie Uniwersytetu Narodowego „Akademia Ostrożska”.

W trakcie konsultacji sędziowie zgłosili odpowiednie życzenia, problemy i priorytety (patrz list z Najwyższego Sądu Administracyjnego).

Poza tym, aktualność kwestii wzmocnienia sądownictwa administracyjnego na Ukrainie potwierdził także Uniwersytet Narodowy „Akademia Ostrożska”, na bazie którego odbywały się odpowiednie konsultacje (patrz list z Uniwersytetu Narodowego „Akademia Ostrożska”), poza tym administracja tego uniwersytetu wyraziła gotowość wystąpić w charakterze współorganizatora konferencji.

2.      Opis projektu

Realizacja projektu zawiera kolejność wzajemnie powiązanych kroków organizacyjnych, podzielonych na odpowiednie etapy:

1. przygotowanie stażu sędziów Sądu Administracyjnego  w Rzeczpospolitej Polskiej

2. przeprowadzenie stażu sędziów Sądu Administracyjnego  w Rzeczpospolitej Polskiej.

3. przygotowanie przeprowadzenia konferencji poświęconej problemom rozwoju sądownictwa administracyjnego na Ukrainie.

4. Przeprowadzenie konferencji.

Etap № 1

Przygotowanie stażu, który przewiduje:

- ukształtowanie grupy z sędziów Sądu Administracyjnego  do udziału w stażu. Wybór będzie dokonywany wspólnie z Najwyższym Sądem Administracyjnym tak, aby w grupie 40 osób było po jednym sędzi z sądów obwodowych (z priorytetem dla prezesów sądów), inne – przedstawiciele sądu najwyższego.

- wybór miejsca stażu i uzgodnienie harmonogramu wizyt zapoznawczych w sądach administracyjnych w Polsce.

Przewiduje się wybrać dwa sądy znajdujące się w innych województwach.

- wybór trenerów do przeprowadzenia szkolenia, kształtowanie materiałów szkoleniowych i ich tłumaczenie.

Jednym z głównych kryteriów przy wyborze trenerów będzie posiadanie doświadczenia zawodowego i odpowiedniej wiedzy w dziedzinie prawa administracyjnego.

Łącznie przewiduje się zaangażować 4 trenerów.

Etap № 2

Staż ukraińskich sędziów sądu administracyjnego w Rzeczpospolitej Polskiej.

W trakcie szkolenia sędziów zostaną oni zapoznani z pozytywnym poświadczeniem działalności sądów administracyjnych Polski, jako kraju bliskiego Ukrainie pod względem przebiegu transformacji systemu prawnego z jednej strony, a z drugiej – jako kraju, w którym sądy administracyjne działają skutecznie, być może, najdłużej w Europie Wschodniej  (zaczynając od lat 20-ch ubiegłego stulecia).

Staż sędziów zostanie podzielony na dwa rodzaje: zapoznanie wyjazdowe z działalnością sądów administracyjnych Polski w terenie i szkolenia.

Przy czym najpierw zostaną przeprowadzone szkolenia, dla stworzenia ogólnego obrazu działalności sądów RP, a następnym krokiem - zapoznanie wyjazdowe z działalnością sądów w terenie.

Tematy stażu (szkolenia):

1. Historia powstania i działalności sądów administracyjnych w RP i doświadczenie działalności.

2. System sądów administracyjnych Rzeczpospolitej Polskiej.

3. Zakres kompetencji sądownictwa administracyjnego w Rzeczpospolitej Polskiej i procedura rozpatrywania sprawy.

4. System gwarancji działalności sędziów sądu administracyjnego.

5. Zabezpieczenie materialno-techniczne działalności sądu.

6. Systemy elektroniczne obiegu dokumentów.

7. Problemy w działalności sądownictwa administracyjnego związane z integracją z UE.

8. Stosunki sądu z mediami, klientami i organami władzy.

9. Organizacja dyskusji.

Tematyka staży została dobrana zgodnie z tymi priorytetami, które zostały głoszone w trakcie konsultacji z sędziami na Ukrainie i wizyty przygotowawczej w Rzeczpospolitej Polskiej, który odbył się w roku 2006 w Warszawie i Ostrogu.

W trakcie przeprowadzenia wizyt zapoznawczych w sądach przewiduje się zademonstrowanie sędziom przeprowadzenie procesu sądowego.

Czas trwania stażu 7 dni, w tym 2,5 dnia – wizyty zapoznawcze w Sądach Administracyjnych Polski, 4 dni – szkolenia, 0,5 czas przewidziany na dojazdy uczestników do miejsc stażu.

Czas trwania codziennych zajęć – 4 godziny akademiczne.

Etap № 3.

Przygotowanie do przeprowadzenia Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Sądownictwo administracyjne: drogi rozwoju”.

-          Zaproszenie sędziów sądów administracyjnych Ukrainy i Rzeczpospolitej Polskiej, naukowców i praktyków.

Sędziowie ukraińscy (uczestnicy stażu) zostaną zaproszeni do udziału w konferencji, bezpośrednio przy udzieleniu zgody na udział w stażu w RP.

Przedstawiciele polskich sądów administracyjnych zostaną zaproszeni drogą rozesłania oficjalnych zaproszeń.

-          Przygotowanie materiałów porównawczo-informacyjnych o systemie sądownictwa administracyjnego na Ukrainie i w Rzeczpospolitej Polskiej.

Dla efektywnej organizacji dyskusji między polskimi  i ukraińskimi przedstawicielami będą przygotowane materiały porównawcze o systemie sądownictwa administracyjnego w RP i Ukrainie i przed konferencją i dostarczenie uczestnikom.

Łącznie 300 egzemplarzy, objętością 100 stron.

Etap № 4.

Przeprowadzenie Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Sądownictwo administracyjne: drogi rozwoju”.

            Miejscem przeprowadzenia konferencji będzie Uniwersytet Narodowy „Akademia Ostrożska”.

Celem konferencji jest wzmocnienie sądownictwa administracyjnego na Ukrainie poprzez kształtowanie dyskusji w środowisku naukowców i praktyków w kwestii udoskonalenia i rozwoju sądownictwa administracyjnego w całości, a w Ukrainie szczególnie, oraz pogłębienia związków naukowych w takich środowiskach Ukrainy i Rzeczpospolitej Polskiej.

Regulamin pracy konferencji – dwa dni.

            Udział w konferencji będzie realizowany poprzez:

1. Sędziów sądów administracyjnych Ukrainy, którzy byli uczestnikami stażu w Rzeczypospolitej Polskiej, oraz chętnych do wystąpienia z referatami na konferencji.

Łącznie 40 osób.

2. Sędziowie sądów administracyjnych Rzeczpospolitej Polskiej i naukowcy z Rzeczpospolitej Polskiej.

Łącznie 30 osób.

3. Przedstawiciele wydawnictw informacyjnych i prawniczych.

Łącznie 5 osób.

Po konferencji referaty uczestników zostaną opublikowane w publikacji zbiorczej.

Łączny nakład 500 egzemplarzy